Naukowcy opisali nowy wymarły gatunek karłowatego kaszalota, Scaphokogia huachafo, którego czaszka jest skrajnie niesymetryczna. Według badaczy to najsilniejsza asymetria twarzy znana u jakiegokolwiek walenia, a możliwe, że u jakiegokolwiek ssaka. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Communications Biology”.
Czaszka, która „jest cała krzywa”
Większość kręgowców ma budowę dwustronnie symetryczną, ale walenie zębate są wyjątkiem. Ich asymetryczne czaszki mieszczą wyspecjalizowane struktury służące do echolokacji i wydawania dźwięków. Kaszaloty i kaszaloty karłowate należą do zwierząt o szczególnie nietypowo ukształtowanych głowach.
Skamieniałość pochodzi z późnego miocenu, sprzed 6,3–5,6 mln lat. Należała do zwierzęcia o długości około 2,7 metra. Oba kostne otwory nosowe są przesunięte całkowicie na lewą stronę czaszki, a kości twarzy wyraźnie różnią się wielkością i położeniem. Jak powiedział główny autor badania Aldo Benites-Palomino: „Czaszka wygląda na całkowicie krzywą”.
Badacze najpierw sprawdzali, czy deformacja nie powstała po śmierci zwierzęcia, np. pod naciskiem osadów przez miliony lat. Szwy kostne są jednak całkowicie zarośnięte, a na czaszce nie widać pęknięć, zmian chorobowych ani innych odkształceń. Asymetria była więc cechą biologiczną, a nie skutkiem złego zachowania skamieniałości.
Skąd nazwa „huachafo”
Nazwa gatunkowa pochodzi z peruwiańskiej odmiany hiszpańskiego. Słowem „huachafo” określa się rzeczy krzykliwe, udziwnione, przesadzone lub trudne do oceny estetycznej. Zdaniem autorów pasuje ono do zwierzęcia z mocno przesuniętą w lewo twarzą i nadmiernie dużym, zakrzywionym w dół pyskiem.
Czaszkę znaleziono w połowie lat 90. w formacji Pisco na południu Peru. Tamtejsze pustynne odsłonięcia słyną z wyjątkowo dobrze zachowanych skamieniałości morskich. Benites-Palomino trafił na okaz w 2015 roku, pracując nad licencjatem w Muzeum Historii Naturalnej w Limie, a później badał go w ramach doktoratu na Uniwersytecie w Zurychu. Obecnie pracuje na uniwersytecie w Erlangen-Norymberdze.
Łowca przy dnie, nie głębinowy
Współczesne kaszaloty polują na kałamarnice w głębinach oceanu. Scaphokogia huachafo prowadziła inny tryb życia: żerowała przy dnie w płytkich wodach przybrzeżnych. Jej pysk był gruby i rurkowaty, wzmocniony gęstą kością i skostniałą chrząstką, która działała jak balast i przesuwała środek ciężkości do przodu i w dół. Pysk był odchylony w dół o 31 stopni względem reszty czaszki, a rekonstrukcja stawu szyjnego wskazuje, że zwierzę mogło pochylać głowę nawet o 55 stopni.
Zwierzę nie miało wąsów czuciowych ani specjalnych przystosowań wzroku, które mają inne ssaki morskie żerujące przy dnie. Badacze podejrzewają więc, że przeszukiwało miękkie osady przybrzeżne za pomocą asymetrycznego biosonaru. Ta wąska nisza zniknęła pod koniec miocenu, gdy zmieniły się warunki w oceanach.
Co to znaczy dla czytelnika
To odkrycie z zakresu paleontologii, więc nie ma bezpośredniego wpływu na codzienne życie. Pokazuje jednak, jak bardzo ewolucja potrafiła zmodyfikować budowę ciała pod konkretny sposób zdobywania pokarmu i że nawet dziś, po dekadach badań, w muzealnych zbiorach wciąż czekają nieopisane gatunki. Okaz leżał w kolekcji od lat 90., zanim został dokładnie przeanalizowany.
Z Polską ten przypadek wiąże się tylko pośrednio: skamieniałość pochodzi z Peru, a badania prowadzili naukowcy ze Szwajcarii, Niemiec i Peru. Dla polskiego czytelnika to raczej ciekawostka pokazująca, jak różnorodne były dawne oceany, w których żyły zwierzęta niepodobne do żadnych dzisiejszych.
Źródło: Phys.org – „Prehistoric whale reveals extreme skull asymmetry”
